«Чырачка» ў Тонежы: жывое дыханне палескай традыцыі і сустрэча вясны

У апошні дзень Масленічнага тыдня ў вёсцы Тонеж Лельчыцкага раёна зноў адбыўся старадаўні абрад «Чырачка» — адзін з самых адметных веснавых рытуалаў беларускага Палесся. Гэта не проста народнае свята, а жывая традыцыя, якая на працягу стагоддзяў захоўваецца мясцовымі жыхарамі і перадаецца ад пакалення да пакалення.

Масленіца ў беларускай культуры заўсёды сімвалізавала мяжу паміж зімой і вясной, час развітання з холадам і надзеі на абнаўленне. Але ў Тонежы гэты дзень мае асаблівае значэнне. «Чырачка» звязана з архаічнымі ўяўленнямі пра абуджэнне зямлі, вяртанне птушак і пачатак новага сельскагаспадарчага года. У народнай традыцыі менавіта птушка лічылася вестуном цяпла, таму абрад мае выразны сімвалічны сэнс — паклікаць вясну і сонца.

Асноўныя дзеянні адбываюцца на адкрытай прасторы. Удзельнікі водзяць карагоды, спяваюць абрадавыя песні, у якіх гучаць матывы сонца, урадлівасці і дабрабыту. Асаблівая роля належыць агню — вогнішча ачышчае і сімвалічна спальвае ўсё старое, каб даць месца новаму. Моладзь актыўна ўдзельнічае ў гульнях і карагодах, што надае святу жывую энергетыку і падкрэслівае яго аб’яднаўчую сілу.

Унікальнасць «Чырачкі» ў тым, што абрад не аднаўляўся штучна па архіўных крыніцах. Ён ніколі не знікаў з жыцця вёскі. Старэйшыя вучылі дзяцей песням, тлумачылі парадак дзеянняў, захоўвалі кожную дэталь. Таму сёння гэта не сцэнічная пастаноўка, а сапраўдная традыцыя, якая жыве ў супольнасці.

У 2016 годзе абрад атрымаў статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гэта стала прызнаннем яго значнасці для нацыянальнай культуры. Палескія абрады адрозніваюцца асаблівай старажытнасцю, і «Чырачка» — яркі прыклад таго, як у невялікай вёсцы можа захоўвацца дух даўніны.

Сёння ў Тонеж прыязджаюць госці з розных куткоў краіны, каб убачыць абрад на ўласныя вочы. Для кагосьці гэта цікавасць да фальклору, для іншых — магчымасць адчуць сувязь з каранямі. Але для саміх жыхароў гэта перадусім павага да продкаў і вера ў цыклічнасць жыцця.

Пакуль гучаць старадаўнія песні і разгараецца абрадавы агонь, становіцца зразумела: беларускія традыцыі — гэта не толькі спадчына мінулага, але і жывая частка сучаснасці, якая яднае людзей і нагадвае пра глыбокую сувязь чалавека з роднай зямлёй.